Każdy z nas marzy, by inni dokładnie wiedzieli, co chcemy zakomunikować. Prawda? Jednak niewiele osób potrafi w zrozumiały sposób powiedzieć lub napisać swój przekaz. Dodatkowo nakładamy na to „filtr” kultury i społeczności, w której się wychowywaliśmy. A to wszystko przecież jest podstawą relacji międzyludzkich. Dlatego dziś na warsztat biorę kulturowe wzorce komunikacji i sposoby porozumiewania się. Dowiesz się, co robić, aby uniknąć nieprzyjemności lub wpadek, nie tylko w zakresie formalnych spotkań, ale i podczas wyjazdów wakacyjnych czy poznawania osób z innych stron świata.
W końcu o jakości naszego życia świadczy jakość naszych relacji. A te opierają się na skutecznej komunikacji!
Skuteczna komunikacja zaistnieje wtedy, gdy ludzie rozumieją co do siebie nawzajem mówią. Niestety nie zawsze wygląda ona tak podręcznikowo jak byśmy chcieli. Każda kultura ma swój sposób komunikowania się, który zawiera nie tylko werbalne aspekty mowy, ale przede wszystkim to, czego nie da się powiedzieć słowami.
Poznaj sposoby porozumiewania się
Proces komunikacji międzykulturowej posiada dwa wymiary:
- werbalny, który jest procesem intencjonalnym (forma ustna lub pisemna)
- niewerbalny, który składa się z takich elementów jak postawa, gesty, mimika, proksemika, intonacja, tempo mówienia, kontakt wzrokowy.
Wbrew pozorom, komunikacja werbalna stanowi zaledwie 7% całego przekazu. Obie tworzą całość i mogą kształtować się nawzajem – wzmacniać przekaz, osłabiać go, powodować skonfundowanie i mniej lub bardziej emocjonalne reakcje. Dowodzi to, jak bardzo złożona może być komunikacja, szczególnie ta skuteczna.
Kulturowe wzorce komunikacji
Gdy coś jest akceptowalne dla jednej kultury, przez drugą może być uznane za brak dobrego wychowania. Konkretne gesty czy postawy zatem okazują się być mylące!
Zapoznajmy się więc z tymi często kontrastowymi sposobami porozumiewania się ludzi z różnych krajów. Edward T. Hall, pionier w dziedzinie komunikacji międzykulturowej, podkreśla wagę rozróżniania kultury o wysokim i niskim kontekście.
W kulturach o wysokim kontekście, takich jak Japonia czy kraje arabskie, większość informacji jest przekazywana w nieformalny sposób. Bardzo istotne znaczenie mają m.in.:
- kontekst sytuacyjny (otoczenie, w którym komunikacja się odbywa, oraz wiedza wspólna),
- wartość tradycji i obyczajów (tradycje, normy społeczne i obyczaje),
- implikacje i aluzje (informacje często przekazywane są w sposób pośredni, wymagający zrozumienia kontekstu).
Natomiast w kulturach o niskim kontekście, np. w USA czy Niemczech, komunikacja jest bezpośrednia i precyzyjna, a co więcej, posiada cechy formalności i struktury (tzn. dokumenty, procedury i zasady są jasno określone i przestrzegane).
Do tego każda kultura inaczej postrzega jednostki i grupy. Indywidualistyczne kultury (np. amerykańska) skupiają się na osobistych osiągnięciach, podczas gdy kolektywistyczne (np. chińska) kładą nacisk na dobro grupy.
Filary porozumień międzykulturowych – kompetencje
Zastanówmy się zatem, co składa się na międzykulturowe porozumienie i jak je budować w ramach skutecznej komunikacji.
1. Świadomość kulturowa
Zrozumienie własnej kultury: świadomość funkcjonujących w niej norm, wartości i przekonań jest pierwszym krokiem do zrozumienia innych kultur.
A to z kolei pozwoli nam „konkretniej” spojrzeć na to, dlaczego ludzie postępują w określony sposób.
2. Otwartość i empatia
Otwartość na różnice, bez oceniania ich jako gorsze lub lepsze – ta wydawać by się mogło prosta rzecz, często jest dla nas bardzo trudna. Jak już wiecie, jeśli czytaliście inne moje artykuły lub słuchaliście podcastu, to właśnie różnice w międzykulturowym środowisku mogą napędzić rozwój i dać wszystkim osobom przestrzeń do nauki. Z kolei empatia rozumiana jako umiejętność wczucia się w perspektywę innej osoby pozwala nam rozumieć jej motywy i reakcje.
3. Kompetencje komunikacyjne
Do kompetencji komunikacyjnych możemy zaliczyć: aktywne słuchanie ( z pełnym zrozumieniem, zadawanie pytań wyjaśniających i unikanie przerywania), jasność i precyzję (używanie prostego i zrozumiałego języka, unikanie żargonu i idiomów, które mogą być niezrozumiałe dla osób z innych kultur), a także wspominaną już komunikację niewerbalną (tutaj traktowaną głównie przez pryzmat dostosowania gestów, mimiki oraz tonu głosu do kontekstu kulturowego rozmówcy).
4. Rozwiązywanie konfliktów
Konstruktywna komunikacja w obliczu konfliktów oznacza podejście z otwartym umysłem, zrozumienie, że różnice są naturalne i mogą prowadzić do lepszego rozwiązania. Ale! To także poszukiwanie wspólnych rozwiązań uwzględniających różne perspektywy i potrzeby.
5. Kontekstualne rozumienie
Kolejnym punktem istotnym w budowaniu międzykulturowych porozumień jest rozumienie kontekstu kulturowego, społecznego i historycznego, a w ich ramach interpretowanie zachowań i komunikatów. Nie możemy też zapomnieć, że to również dostosowywanie działań i decyzji do specyficznych warunków kulturowych.
Z perspektywy naukowej, przytoczę 4 podstawowe kompetencje, które powinniśmy posiadać, aby prowadzić skuteczną komunikację. Instytut Nauk Politycznych i Spraw Międzynarodowych KUL podkreśla, jak istotne są:
- Predyspozycje do komunikowania się: akceptacja ładu demokratycznego, otwarcie na świat
- Kompetencja społeczna: empatia, tolerancja, dystans wobec pełnionej roli, zdolności do przystosowywania się
- Kompetencja indywidualna: optymizm, zdolność do samokrytyki, motywacji, otwartości, chęci poznawania innych kultur, zdolność uczenia się;
- Kompetencje zawodowe: np. tłumaczeniowa
W teorii brzmi to wszystko prosto, prawda? A jak wygląda praktyka?
Przykłady różnic kulturowych w komunikacji
Podczas spotkań z innymi kulturami czy to podczas wakacji, czy na zawodowej stopie możesz zetknąć się z różnicami, które nawet w drobiazgach mogą spowodować poważne problemy komunikacyjne.
Dystans interpersonalny
W kulturach latynoskich czy arabskich mniejszy dystans fizyczny podczas rozmowy jest normą i oznacza ciepło oraz przyjazne nastawienie. Natomiast w kulturach skandynawskich i azjatyckich większy dystans jest preferowany i symbolizuje szacunek.
Mowa ciała
W Indiach kiwanie głową w bok oznacza „tak”, co jest odwrotnością większości kultur zachodnich, gdzie kiwanie głową w górę i w dół ma to samo znaczenie.
Etos pracy
W kulturach azjatyckich często występuje silne zaangażowanie w pracę i poświęcanie jej dużo czasu, podczas gdy w kulturach europejskich bardziej podkreśla się równowagę między życiem zawodowym a prywatnym.
Poznanie i zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla skutecznej komunikacji międzykulturowej. Pomaga to unikać nieporozumień i budować silniejsze, szanujące różnorodność relacje.
Dwa słowa na koniec
Cechą charakterystyczną współczesnego świata jest to, że żyjemy w tyglu wielu różnych kultur, które nawzajem na siebie oddziałują na siebie. Wynika to z dużej swobody podróżowania, gęstości zaludnienia, wpływu mediów, przebywania ludzi w dużych skupiskach miejskich.
Abyśmy umieli zbudować głębsze, bardziej znaczące relacje międzykulturowe, musimy starannie dobierać sposób naszej komunikacji do odpowiedniego wzorca kulturowego.
Cytując Johna Powella „Komunikacja pracuje dla tych, którzy nad nią pracują”.
Gdy wiemy, w jaki sposób porozumiewać się w międzynarodowym środowisku, zawodowo sprawiamy wrażenie osób dobrze wychowanych i profesjonalnych. Prywatnie poszerzamy swoje horyzonty, a co najważniejsze – prawdziwie zbliżamy się do drugiego człowieka.
